FILMOWE ŁOWY

Premiera Roku. Po prostu. Christopher Nolan znowu to zrobił. Wydawało wam się, że Memento imponuje brawurowym scenariuszem? Incepcja to spełniony sen kinomana. Sen w śnie... w śnie... w śnie. To nie Matrix - jest mniej rozrywkowo, mniej widowiskowo, ale sto razy głębiej. Można się utopić.

Od czego w ogóle mam zacząć? Incepcję ogląda się świetnie, z każdą minutą coraz lepiej, ale prawdziwe oblicze film ukazuje dopiero wtedy, gdy zacznie się o nim gadać. To potwór stworzony do interpretacji. Łatwo go opisać po prostu jako "nowy Nolan". I wiadomo, o co chodzi. Z drugiej strony, Anglik zyskał ostatnio nową twarz - reżysera topowego, mimo ledwie 40 lat na karku już stawianego wśród najlepszych obecnie i w historii. Wielki mainstreamowy sukces Mrocznego Rycerza, a następnie zadziwiający budżet Incepcji (160 mln dol. na film + 100 mln na promocję) mogły sprawiać wrażenie, że Nolan nieco zmienił kierunek. Tak jednak nie jest. Incepcja to dużo bardziej film tego kolesia od Memento i Prestiżu, niż Hollywoodzka superprodukcja o wspaniałych ludziach walczących ze złem poprzez strzelanie do niego z karabinu. Niektórzy może powiedzą, że ślady dwóch poprzednich arcydzieł Nolana widać aż za bardzo. Bo znów mnożenie warstw i zabawa z nimi staje się podstawą całego kinowego doświadczenia. Znów autor bezczelnie oszukuje widzów, z każdą sceną uciekając na wyższe piętro, wykręcając się od ostatecznych wyjaśnień, próbując zgubić odbiorcę. Tymczasem postaci same mówią o tym, jak działa oszukiwanie ludzi, oszukują sami siebie, brną w swoje własne konflikty głębiej i głębiej. Postaci robią to, co inne robią im samym, a co film robi widzowi. To jeden z najlepszych scenariuszy, jakie ostatnio powstały, który według mnie stawia Nolana obok Quentina Tarantino czy Charliego Kaufmana. Ogląda się to z nieustającym wzrostem napięcia i zaangażowania. W kulminacyjnych momentach nie można aż wytrzymać z zachwytu. "Co się dzieje, co się dzieje!", ma się ochotę krzyknąć na całą salę. Ale największe napięcie następuje po zakończeniu, kiedy nastaje pora jakoś sobie to całe szaleństwo ułożyć w głowie. Omawia się interpretacje, odkrywa nowe pułapki i smaczki w tej historii. I chce się zrobić wszystko, by wrócić do tego świata. Po Incepcji rzeczywistość już nie wystarcza.

Nie chcę zdradzać konkretów, bo wszystkie podstawowe założenia dostajemy w filmie wytłumaczone, prędzej czy później. Cały spektakl polega na uczeniu się kolejnych reguł, które ułożył nam autor. Tak generalnie: chodzi o włamywanie się ludziom do głów, kiedy śpią, i manipulowanie nimi w ten sposób. Tego, co się dzieje później, już nie zdradzam. Jest tego za wiele. Jedną z warstw filmu jest kino akcji, tzw. heist movie - coś w stylu Bonda. Określiłbym ją jako "warstwa Josepha Gordona-Levitta", bo to on jest z bohaterów postacią najbardziej Bondowską. Moim zdaniem ta warstwa jest średnio udana. Owszem, są bijatyki, okazjonalne dowcipy, pościgi, strzelaniny, ale te wszystkie atrakcje - gdy tylko wejdziemy w historię głębiej - przestają mieć wielkie znaczenie. Scena pokazywana w każdym zwiastunie - bitka w korytarzu pozbawionym grawitacji - w samym filmie ledwie przemyka wśród innych. Jest umilaczem, ale niewielkim. Tak samo jest z dialogami. Nolan nigdy nie był ich mistrzem, ale przecież Mroczny Rycerz to było pod tym względem coś wspaniałego. W Incepcji ten aspekt znów nie robi wrażenia. Gdy dwa-trzy razy w czasie projekcji widownia się śmiała, było to aż dziwne. Dlaczego? Bo kluczowa jest inna warstwa. Nazwijmy ją "warstwą DiCaprio". Chodzi o jego dramat, o jego psychikę. Nie pierwszy raz (Wyspa Tajemnic!) Leo gra osobę na skraju pęknięcia i właśnie to, czy pęknie, jest jednym z najważniejszych wątków filmów. Chociaż sporo czasu, w trakcie filmu i po nim, spędzimy na samym zastanawianiu się, dlaczego właściwie DiCaprio ma pęknąć i na czym to pęknięcie będzie polegać... Ciekawa jest też "warstwa Ciliana Murphy'ego" i oczywiście to, jak one wszystkie ze sobą współgrają. Wspominałem, że scenariusz jest skomplikowany? Oj, jest, bardzo. Szykuję osobną notkę o różnorakich interpretacjach, których już w tej chwili jest masa i niektóre szalenie mnie podniecają. W takiej notce będzie można zdradzić więcej, na razie zajmijmy się samą oceną filmu.

Czy w Incepcji każdy znajdzie coś dla siebie? Powinno tak być, a wysoka ocena na portalu IMDB (obecnie 3. miejsce w rankingu wszech czasów, oceny porównywalne z Mrocznym Rycerzem) sugeruje, że film ma więcej zalet, niż sama głębia scenariusza. Możemy śledzić, w jak niezwykły sposób opowiadana jest historia. Możemy śledzić, co przeżywa bohater DiCaprio. Możemy się ekscytować sensacyjną intrygą. Możemy wsłuchiwać się w pompatyczny soundtrack Hansa Zimmera, oparty na wariacjach piosenki Non, je ne regrette rien (i sam w sobie niosący znaczenia! Nie zdradzam, jakie, ale warto się wsłuchiwać i porównywać). Możemy zachwycać się zdjęciami - choć styl wizualny filmu jest nam nieco znany, charakterystyczny dla Nolana (duży realizm, stosunkowo mało ingerencji komputera), nigdy nie był tak efektowny.

Wreszcie, są też aktorzy, którzy wykonują swoją robotę koncertowo. Trudno jest mi coś powiedzieć o DiCaprio. Wiecie, jaki on jest. Marlon Brando naszych czasów itp. Moim zdaniem czegoś tu brakuje. Nie przejąłem się nim. I Wyspa tajemnic, i Incepcja zrobiły z bohaterami DiCaprio wiele strasznych rzeczy, ale samym bohaterem nigdy się przejmowałem. Dużo więcej pochwał mam dla całej reszty obsady. Bez wątpienia wybija się genialny Joseph Gordon-Levitt. On ciągle nie jest superstarem, ale niedługo będzie i musicie się do niego przyzwyczajać. Kiedy tylko ma odpowiednią okazję, dominuje siłą swojej osobowości cały film. Zdarza się to już co najmniej czwarty raz w jego karierze. Kiedy producenci wreszcie to dostrzegą? Myślę, że niedługo. Zaskoczył mnie pozytywnie Tom Hardy, znany pewnie niektórym jako Bronson z filmu Bronson. Mając mało wyrazistą postać, Hardy dał jej wiele charakteru. Marion Cotillard i Ellen Page to również zaskoczenia in plus. Role mają dość dla nich nietypowe i momentami zadziwiające. Page jest w  Incepcji naprawdę "hot", z kolei Cotillard - naprawdę groźna. To wszystko są aktorzy, których czas jeszcze nadejdzie. Nolan drugi raz z rzędu naprawdę doskonale dobrał ensemble i wzniósł na wyższy poziom obraz, który gorzej zagrany mógłby odkryć przed nami wiele wad. Bo wady w Incepcji na pewno są - ale przy tym ogromie pozytywów naprawdę łatwo je przeoczyć. Szczerze mówiąc, czuję się trochę jak zakochany. Fascynacja tą historią jest zbyt wielka, by przejmować się jakimiś niedogodnościami. One już nie mają znaczenia. To jeden z najoryginalniejszych pomysłów na film, jakie widziałem, a poziom rozwinięcia tego pomysłu i wykonania filmu onieśmiela. Po co mówić o wadach?

Jak tu podsumować? Boże, cieszę się strasznie, że mamy taki film, jak Incepcja. Cieszy mnie to, że Warner Bros. dał na niego pieniądze, że ludzie na niego idą, że o nim dyskutują. To będzie obiekt kultu. Nie tak jak Matrix... inaczej. Bardziej jak Łowca androidów. To nie będzie faworyt tłumów, brakuje mu nieco "mojo" - poczucia humoru, romansu... Brakuje jakiegoś why so serious?, jakiegoś wybierz pigułkę - chwytliwych cytatów. Czy metalowe bączki staną się najczęściej używanym gadżetem? Wątpię. Czy są w drodze jakieś Oscary? Trudno powiedzieć. Pamiętajmy, że Nolan na razie dostał tylko jedną nominację (Memento przegrało wtedy z Gosford Park). Ale kinomani będą wspominać 2010 jako rok Incepcji. To jest nowy klasyk, to jest opus magnum Nolana. Oby był to zryw dla całego Hollywoodu.